28 جولای(6 مرداد ماه) به عنوان روز جهانی هپاتیت نام گذاری شده است و معرف بیماری است که به علت التهاب کبد ایجاد می شود. شعار امسال این روز با عنوان Invest in eliminating hepatitis “" سرمایه گذاری به منظور حذف هپاتیت  از طرف سازمان بهداشت جهانی تعیین شده است.

دکتر فاطمه نوائیان، کارشناس مبارزه با بیماری‌های ایدز و هپاتیت معاونت امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با بیان اینکه هپاتیت بیماری شایعی است که در اثر انواع ویروس‌ها، داروها، الکل و جایگزینی بافت چربی و... در کبد ایجاد می شود. گفت: هپاتیت یکی از اصلی ترین عوامل سیروز، سرطان کبد، نارسایی کبدی می باشد که بدنبال ابتلا به هپاتیت های ویروسی رخ می دهد. هپاتیت های ویروسی به خصوص هپاتیت های BوC برای دهه ها در سراسر جهان به عنوان قاتلی خاموش بود که خوشبختانه با تلاش های موثر در دودهه اخیر و با استفاده از ظرفیت های شبکه بهداشتی و همکاران دربدنه اجرایی و علمی کشور مبنی بر تولید واکسن در داخل و تولید داروی هپاتیت c منجر به کاهش شیوع بیماری هپاتیت Bو Cشده است.

کارشناس مبارزه با بیماری‌های ایدز و هپاتیت معاونت امور بهداشتی در خصوص اهمیت این بیماری افزود: هم اکنون درجهان 240 میلیون نفر مبتلا به هپاتیت مزمن B و170 میلیون نفر مبتلا به هپاتیت C مزمن زندگی می کنند و متاسفانه هرساله حدود یک میلیون نفر به علت هپاتیت‌هایB و Cجان خود را از دست می دهند. درصورت نبود پاسخ مناسب و سریع به این دو بیماری در40-50 سال آینده بار زیادی را به جهان تحمیل خواهد کرد. بنابراین چشم انداز جهاني این است كه انتقال هپاتیت‌هاي ویروسي در جهان متوقف شود و همه
افرادي كه به هپاتیت مبتلا هستند به منظور درمان بیماري باید به داروهاي ایمن و موثر بر بیماري با امکان تهیه آن  دسترسي داشته باشند.

 در همین راستا، سازمان جهاني بهداشت براي حذفEliminationهپاتیتهاي ویروسي B
و Cاهدافی از قبیل  كاهش 90درصدي موارد جدید ابتلا به هپاتیتهاي BوC،  دسترسي همگاني به درمانهاي كلیدي تا 80درصد كه این دسترسي ميتواند باعث كاهش مرگهاي مرتبط
با هپاتیت تا 65درصد شود را مطرح نموده است.

هپاتیت Bیک مشکل مهم بهداشتی درسراسر دنیا

دکتر نوائیان با اشاره به اینکه هپاتیت های ویروسی از عمده ترین مشکلات سلامت عمومی در جهان و کشور محسوب می شود، گفت: هرسال میلیون ها نفر به این بیماری مبتلا شده و جمعی از آنها نیز مبتلا به انواع حاد و یا عوارض ناشی از بیماری و حتی مرگ می شوند. متاسفانه 1%تا 2% از موارد حاد منجر به هپاتیت برق آسا می شود که در 30-50 درصد موارد منجر به مرگ می گردد. این در حالی است که به گزارش WHO تعداد افرادی که در10 سال گذشته در اثر ابتلا به هپاتیت جان خود را از دست داده اند، از مجموع تلفات مالاریا، تب دنگ و ایدز بیشتر بوده است.

کارشناس مبارزه با بیماری‌های ایدز و هپاتیت معاونت امور بهداشتی در خصوص شیوع بیماری هپاتیت B در کشور گفت: بر اساس آخرین مطالعات انجام شده در كشور، شیوع هپاتیت Bدر جمعیت عمومي در كل كشور كمتر از 1/5درصد است (در بعضي از استانهاي كشور شامل گلستان و سیستان و بلوچستان رقم شیوع بالاتر از سایر مناطق كشور بوده و حدود 3درصد است)، لذا ایران جزو كشورهاي با شیوع كم هپاتیت محسوب ميشود.

وی افزود: البته نظر به واکسیناسیون کودکان از سال 1372 و واکسیناسیون سراسری متولدین 1368 تا 1372 بر علیه بیماری هپاتیت B، شیوع این بیماری در کشور مخصوصا در افراد زیر 26 سال، بر اساس طبقه بندی WHO از نظر شیوع آلودگی به ویروس هپاتیت B در محدوده با شیوع پایین شده است.

دکتر نوائیان با بیان این نکته که ناقلین هپاتیت B می توانند همانند سایر مردم زندگی کنند، گفت: ناقلین هپاتیت B می توانند ازدواج کنند. اما همسر ایشان باید بر علیه این بیماری واکسینه شود. در صورتی که بارداری اتفاق افتد، بررسی زنان باردار از نظر هپاتیت B ضروریست تا از انتقال بیماری به نوزاد پیشگیری شود.

هپاتیت C جدی ترین بیماری ویروسی

دکتر نوائیان در خصوص بیماری هپاتیت C گفت: این نوع هپاتیت از جدی ترین بیماری های ویروسی است که در صورت مواجهه فرد با این ویروس، در 80 درصد موارد، به نوع مزمن بیماری تبدیل خواهد شد و متاسفانه در صورت مزمن شدن می تواند منجر به سیروز، نارسایی و سرطان کبد شود. از آنجا که برای پیشگیری از بیماری هپاتیت C واکسنی وجود ندارد، پیشگیری از بروز این بیماری باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: شیوع جهانی تقریبی هپاتیت C ، 2/2 درصد می باشد. شیوع هپاتیت Cدر منطقه مدیترانه شرقي EMROكه ایران نیز در این منطقه واقع است، 4/6درصد است. ایران كمترین شیوع هپاتیت Cدر این منطقه را دارد. بر اساس آخرین مطالعات انجام شده برآورد ميشود شیوع هپاتیت Cدر جمعیت عمومي در ایران كمتر از 0/5درصد باشد. كشورهایي مانند آذربایجان و پاكستان با شیوع بالاي بیماري در همسایگي ایران قراردارند.

تحمیل هزینه بالای بیماری هپاتیت بر نظام سلامت

وی در ادامه افزود: این بیماری‌ها بدلیل هزینه‌هایی که ایجاد می کنند بار سنگینی بر دوش نظام های سلامت تحمیل می کنند. تا جاییکه دربسیاری از کشورهای جهان اولین علت پیوند کبد که بسیار پرهزینه است هپاتیت های ویروسی هستند.

راههای اتقال بیماری

کارشناس مبارزه با بیماری‌های ایدز و هپاتیت معاونت امور بهداشتی در پاسخ به سوال چگونگی راه‌های انتقال بیماری اظهار داشت: راه‌های انتقال بیماری به انواع مختلف هپاتیت و اپیدمیولوژی آنها تفاوت بسیار دارد. هپاتیت B عمدتا از طریق خون و فراورده‌های خونی آلوده، مادر به کودک، تماس جنسی، تماس با سایر مایعات بدنی انتقال می یابد. هپاتیت C بیشتر از طریق خالکوبی و تاتو حجامت غیر بهداشتی و سابقه استفاده از سوزن های آلوده جهت تزریق مشترک مخصوصا در زندانها ایجاد می شود.

وی افزود: اعتیاد تزریقی در 148 کشور جهان از معضلات بهداشتی مهم است. در جهان تعداد معتادان تزریقی مبتلا به هپاتیت B حدود ½ میلیون نفر و تعداد معتادان تزریقی مبتلا به هپاتیت C حدود 10 میلیون نفر برآورد می شود و متاسفانه همه گیری بی سر و صدا ولی سریع هپاتیت های B و C درمیان معتادان تزریقی درحال گسترش است. بنابراین معتادان تزریقی پرخطرترین گروه‌ برای انتقال هپاتیت B و C هستند.

حذف موارد جدید هپاتیت تا سال 2030:

دکتر نوائیان در ادامه در خصوص تلاش برای تحقق شعار امسال سازمان جهانی گفت: تعهد جهانی تا سال 2030 سرمایه گذاری جهت حذف موارد جدید هپاتیت B و C می باشد و همچنین می بایست شیوع هپاتیت B به زیر 5/0 درصد و در مورد هپاتیت C نیز 90% بیماران درمان شده باشند. با ظهور داروهاي جدید ضد ویروسي مستقیم الاثر  DAAsانقلابي در درمان هپاتیت Cایجاد شده است. بدون
درمان در عرض چند سال سیروز ایجاد شده كه مي تواند باعث توقف عملکرد كبد شود و در موارد شدید نارسایي كبدي و سرطان كبد رخ ميدهد. درمان باعث ميشود تا تکثیر ویروس در بدن متوقف شود. براي درمان لازم است تا فرد به مدت 12هفته دارو مصرف نماید.

تمامي بیماراني كه درمان شده اند لازم است 12و 24هفته پس از اتمام درمان، مجدداٌ آزمایش( HCV- RNA) PCRانجام دهند كه به آن Sustained Viriological Respose(SVR) 12و SVR 24ميگویند. منفي بودن این آزمایشات به معني این است كه ویروس از بدن فرد پاك شده و فرد درمان قطعي شده است.

وی افزود: از اینرو و به منظور تحقق این اهداف، فعالیتهایی از قبیل انجام اقدامات حفاظتی و پیشگیرانه برای افراد درمعرض خطر، کشف و تشخیص زودرس موارد ابتلا درافراد پرخطر، آگاه سازی مبتلایان از وضعیت بیماری خود و کسب مهارت های لازم برای عدم انتقال بیماری به دیگران، توانمندسازی افراد سالم برای کسب دانش کافی برای حفاظت خود و بهبود کیفیت زندگی مبتلایان به هپاتیت B و C و دسترسی آنان به مراقبت بهداشتی درمانی که باعث کاهش بار بیماری درجامعه می گردد، صورت پذیرد.

کارشناس مبارزه با بیماری‌های ایدز و هپاتیت معاونت امور بهداشتی در خصوص اقدامات معاونت امور بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به منظور پیشگیری و شناسایی افراد مبتلا به هپاتیت گفت: کارشناسان هپاتیت در دانشگاه شهید بهشتی مطابق با پروتکل اجرایی وزارت بهداشت و رسیدن به هدف حذف هپاتیت تا سال  2030در کشور اقدامات زیر را به عمل می آورند:

·      آموزش درخصوص اهمیت بیماری و راه‌های انتقال آن جهت بیماران و خانواده ایشان، عموم مردم و پرسنل مراکز بهداشتی و درمانی با تاکید بر عدم استفاده مشترک از وسایلی مانند سرنگ، مسواک، تیغ، ریش تراش، حوله و ...، استفاده از دستکش در پانسمان زخمهای بیمار و ...

·      واکسیناسیون گروه های هدف شامل نوزادان، افرادی که درمعرض تماس های شغلی با خون هستند، مصرف کنندگان مواد مخدر تزریقی، صاحبان رفتارهای جنسی پرخطر، زندانیان با سابقه رفتارهای پرخطر، نزدیکان بیمار، رفتگران شهرداری ها، اتش نشانان، امدادگران اورژانس، زندانبانان، کارشناسان آزمایشگاهها، بیماران همودیالیز کاندید پیوند عضو. لازم به ذکر است هم اکنون واکسیناسیون گروه های درمعرض خطر ازجمله زندانیان و اهدا کنندگان خون و...دربرنامه جاری وزارت بهداشت و دانشگاه‌ها ست.

·      تزریق ایمنوگلوبولین ضد هپاتیت B در نوزادان متولد از مادران مبتلا به هپاتیت B

·      رعایت احتیاطات استاندارد: از آنجا که خون و مایعات بدن بالقوه آلوده محسوب می شود، رعایت بهداشت شخصی، شستشوی دست، استفاده از لوازم حفاظت شخصی شامل دستکش، عینک، ماسک، گان‌های پوششی برای جلوگیری از تماس خون و مایعات بدن لازم است.

·      پیشگیری از آلودگی در افرادی که Needle Stick (ایجاد جراحت با ابزار تیز و برنده) شده اند.

·      غربالگری گروه های هدف شامل اهدا کنندگان خون و فراورده های آن، دریافت کنندگان خون، کارکنان بهداشتی درمانی،خانم های باردار، نوزادان متولد شده از مادران مبتلا به هپاتیت، مصرف کنندگان مواد مخدر تزریقی، افرادی که علائم بیماری مزمن کبدی دارند.

·      مراقبت موارد آلوده به هپاتیت شامل بیماران مبتلا به هپاتیت حاد B، عفونت پری ناتال و افرادی که آزمایش HBsAg مثبت دارند.

·      درمان بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن از طریق تجویز داروهای خوراکی جدید جهت کلیه بیماران

·      مراقبت اپیدمیولوژیک-ثبت و گزارش دهی شامل جمع آوری اطلاعات و برنامه ریزی جهت ارائه خدمات می باشد. همچنین جهت پیگیری و بررسی بیماران شناسایی شده، اطلاعات آنان پس از تکمیل فرم بررسی در سیستم پورتال وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ثبت می گردد.

 

ابتلا سالانه 1000 نفر به هپاتیت B و C

دکتر نوائیان در خصوص مبتلایان به هپاتیت B و C در سطح دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت: در دانشگاه شهید بهشتی هر ساله نزدیک به 1000 بیمار مبتلا به هپاتیت B و C شناسایی می شود و مراقبت و پیگیری آنان توسط پرسنل مراکز و شبکه های بهداشت تحت پوشش انجام شده و اطلاعات تمام موارد در سیستم پورتال وزارت بهداشت ثبت می شود.

وی افزود: از آنجا که اکثر بیماران از بیماری خود اطلاع ندارند از اهداف مهم برنامه در دانشگاه غربالگری و بیماریابی هپاتیت می باشد. همچنین برآنیم مرکز مشاوره هپاتیت دانشگاه را در مرکز مشاوره بیماری های رفتاری دربند شمیرانات راه اندازی نماییم تا مرکز آموزش هپاتیت و مراقبت و درمان بیماران باشد.

کارشناس مبارزه با بیماری‌های ایدز و هپاتیت معاونت امور بهداشتی ادامه داد: همچنین یکی از مراکز فعال و همکار در کنترل بیماری هپاتیت در سطح دانشگاه مرکز تحقیقات گوارش و کبد واقع درب یمارستان طالقانی است. این مرکز در ارائه خدمات سطح 3 ارجاع به بیماران مراجعه کننده ارائه خدمت می کند. که امیدواریم با با همکاری های همه سازمان های مسئول در امر کنترل بیماری هپاتیت شاهد حذف آن درسال های آینده باشیم.